Artykuł

Bogusław Włodawiec

Bogusław Włodawiec

Nasilenie objawów psychopatologicznych dorosłych dzieci alkoholików


Badania Instytutu Psychologii Zdrowia zdają się potwierdzać rozpowszechniony w literaturze przedmiotu pogląd, przyjęty przez terapeutów na podstawie praktyki klinicznej, iż dzieci wychowujące się w rodzinie alkoholowej maja wiele problemów ze sobą w dorosłym życiu. Z badań tych wynika, ze wśród zgłaszających się na terapię DDA dorosłych dzieci alkoholików występuje najwyższe nasilenie objawów psychopatologicznych, mierzonych kwestionariuszem SCL-90, w porównaniu do innych grup badanych. Poniżej zestawiono wyniki dotychczasowych badań IPZ, uszeregowane w kolejności od najniższego do najwyższego nasilenia objawów psychopatologicznych w badanej grupie:

  1. słuchacze Studium Pomocy Psychologicznej - zatrudnieni w placówkach odwykowych: psycholodzy, lekarze, pielęgniarki (kobiety i mężczyźni), badani przed rozpoczęciem szkolenia (N=106)[1];
  2. uczestnicy Programu Rozwoju Osobistego - osoby uzależnione po terapii odwykowej z co najmniej dwuletnia abstynencja lub osoby współuzależnione po terapii współuzależnienia, (kobiety i mężczyźni), badani w chwili rozpoczynania PRO (N=74)[5];
  3. alkoholicy (mężczyźni) przed terapia odwykowa [3];
  4. współuzależnione kobiety w różnych fazach terapii współuzależnienia (N=122) [2];
  5. alkoholiczki (kobiety) przed terapia odwykowa [3];
  6. dorosłe dzieci alkoholików (kobiety i mężczyźni) przed terapia DDA (N=27)[1];

Zestawienie dotychczasowych badań IPZ z zastosowaniem kwestionariusza SCL-90
Średnie arytmetyczne w badanych grupach

Skale SCL-90

Grupy

uczestnicy SPP -pracownicy odwyku

uczestnicy PRO

alkoholicy (mezczyzni)

kobiety wspoluzaleznione

alkoholiczki (kobiety)

       DDA      

somatyzacja

0,6

0,8

0,9

1,2

1,1

1,4

natrectwa

0,9

1,2

1,4

1,5

1,5

2,2

nadwrazliwosc interpersonalna

1,0

1,1

1,3

1,3

1,5

1,8

depresja

0,9

1,0

1,3

1,5

1,6

1,9

lek

0,9

1,0

1,3

1,4

1,5

1,9

wrogosc

0,9

0,9

1,1

1,3

1,2

1,7

fobie

0,4

0,4

0,9

0,5

1,1

0,8

myslenie paranoidalne

0,7

1,0

1,4

1,3

1,5

1,8

psychotycznosc

0,4

0,7

1,0

0,9

1,1

1,4



Interpretując powyższe rezultaty badań zgodnie z koncepcją, jaka legła u podstaw konstrukcji kwestionariusza SCL-90, można stwierdzić, iż badana grupa dorosłych dzieci alkoholików w najwyższym stopniu, w porównaniu do innych grup, odczuwała dyskomfort wynikający z doświadczanych dolegliwości cielesnych, objawów związanych z mięśniem sercowym, żołądkiem, układem oddechowym oraz innymi narządami autonomicznymi, a także częściej doznawała bólów pleców, głowy i mięśni, jak również somatycznych objawów lęku. W największym stopniu badana grupa dorosłych dzieci alkoholików przejawiała zachowania charakterystyczne dla klinicznego zespołu natręctw: myśli, impulsy i działania przymusowe (które jednostka doświadcza jako nie do powstrzymania, choć niechciane i nie swoje) oraz zachowania identyfikowane jako ogólniejsze zaburzenia poznawcze (np. pustka w głowie - wspomnienia problemów, kłopotów). Osoby te miały także najsilniejsze poczucie nieadekwatności interpersonalnej, niższości, (niskie poczucie własnej wartości), szczególnie w porównaniu z innymi osobami oraz przejawiały najsilniejsza tendencje do samodeprecjacji. Odczuwały niepokój i znaczący dyskomfort w relacjach interpersonalnych oraz miały poczucie wyczulonej samoświadomości i negatywne oczekiwania odnoszące się do komunikacji interpersonalnej. Ponadto przejawiały szeroka grupę symptomów wchodzących w kliniczny zespól depresyjny: objawy dysforii, obniżonego nastroju, wycofania, braku zainteresowania jakakolwiek aktywnością, braku motywacji i braku energii życiowej, miały poczucie beznadziejności, bezradności i myśli samobójcze. W porównaniu do osób z innych grup, osoby z badanej grupy dorosłych dzieci alkoholików najsilniej odczuwały niepokój, nerwowość i napięcie podobne jak objawy somatycznego uzależnienia (np. "drżączka"), uogólniony lek, stosunkowo najczęściej zdarzały im się ataki paniki oraz przezywanie uczucia dysocjacji. Przejawiały stosunkowo najwyższy poziom wrogości, przejawiający się uczuciami rozdrażnienia, irytacji, tendencja do impulsywnego niszczenia przedmiotów oraz częstych i niekontrolowanych wybuchów złości. Miały tez stosunkowo najsilniejsza tendencje do myślenia projekcyjnego, podejrzliwości, egocentryzmu, iluzji, braku autonomii, urojeń wielkościowych oraz takich urojeń jak transmitowanie myśli, kontrolowanie myśli z zewnątrz i nasyłanie myśli, jak również omamów słuchowych i mniej znaczących psychotycznych zachowań, będących wskaźnikami schizoidalnego stylu życia.

Nieco rzadziej (na poziomie zbliżonym do alkoholików - mężczyzn) badane dorosłe dzieci alkoholików przeżywały epizody agorafobii (leki związane z podróżowaniem, otwartymi przestrzeniami, tłumem czy miejscami publicznymi i pojazdami) oraz nieco rzadziej przejawiały zachowania związane z fobiami społecznymi.

Ponieważ badana grupa dorosłych dzieci alkoholików nie została wyodrębniona z ogółu populacji DDA w drodze losowania, lecz zbadano osoby, które poszukiwały pomocy i same zgłosiły się na terapie, należy sądzić, ze badana grupa nie jest reprezentatywna dla ogółu dorosłych dzieci alkoholików w Polsce. Można przypuszczać, ze osoby zgłaszające się na terapie DDA są bardziej świadome swoich ograniczeń i trudności, bardziej aktywne w poszukiwaniu pomocy. Zapewne tez są bardziej zdeterminowane w tym ze względu na nasilenie doświadczanych objawów, dolegliwości i problemów. Zapewne te spośród dorosłych dzieci alkoholików, które przejawiają niski poziom nasilenia objawów psychopatologicznych, nie zgłaszają się na terapie. Z tych przyczyn nie można otrzymanych rezultatów badań nad grupa dorosłych dzieci alkoholików, które podjęły terapie DDA, uogólnić na wszystkie dorosłe dzieci alkoholików.

Nie ulega jednak wątpliwości, ze posiadanie rodzica nadużywającego alkoholu wywiera negatywny wpływ na psychologiczne funkcjonowanie w dorosłym życiu, co potwierdzają także pozostałe badania IPZ. Wśród badanych współuzależnionych kobiet aż 45% miało rodzica (najczęściej ojca) nadużywającego alkoholu - znacznie więcej niż to jest szacowane w populacji generalnej. Z badań Sieroslawskiego [4] wynika bowiem, ze tylko 23,7% mężczyzn w Polsce pije w sposób ryzykowny (co nie oznacza jeszcze uzależnienia). Porównując te wyniki z odsetkiem współuzależnionych kobiet posiadających ojca nadużywającego alkoholu uzyskanym w badaniach IPZ, można sądzić, ze dla dziewcząt posiadanie ojca nadużywającego alkoholu sprzyja ukształtowaniu się w nich takiej postawy wobec nadużywających alkoholu mężczyzn, która owocuje współuzależnieniem w dorosłym życiu. Zatem posiadanie ojca nadużywającego alkoholu byłoby dla dziewcząt jednym z czynników ryzyka wystąpienia współuzależnienia w dorosłym życiu [2].

Współuzależnione kobiety, które posiadały rodzica nadużywającego alkoholu różniły się istotnie od współuzależnionych kobiet, których rodzice nie nadużywali alkoholu swoja ocena aktualnych doświadczeń pozytywnych i negatywnych z rodzicami i z innymi ludźmi. Miały mniej doświadczeń pozytywnych w kontaktach z rodzicami, zaś więcej doświadczeń negatywnych oraz więcej doświadczeń negatywnych w kontaktach z innymi ludźmi. Różnice miedzy tymi dwiema podgrupami współuzależnionych kobiet były statystycznie istotne na poziomie istotności p<0,05. Można przypuszczać, ze doświadczenia w kontaktach z rodzicami maja wpływ na jakość kontaktów z innymi ludźmi.

Owe podgrupy współuzależnionych kobiet różniły się także w zakresie występowania zachowań związanych z opieka nad dziećmi. Współuzależnione kobiety, które miały rodzica nadużywającego alkoholu zaznaczyły z podanej listy dwudziestu zachowań z związanych ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem, (takich jak czytanie dzieciom bajek, przygotowanie ulubionych potraw czy wspólne zabawy) istotnie więcej zachowań, jakie wystąpiły u nich w ostatnim miesiącu, w porównaniu do współuzależnionych kobiet, które nie miały rodzica nadużywającego alkoholu. Można by zatem sądzić, ze żony alkoholików, które same miały rodzica alkoholika, więcej czasu poświęcają swojemu dziecku, w porównaniu do żon alkoholików, które takiego rodzica nie miały.

Posiadanie uzależnionego rodzica jest czynnikiem, który istotnie różnicuje także uczestników Programu Rozwoju Osobistego miedzy sobą. Program Rozwoju Osobistego jest zaawansowanym programem zajęć psychoterapeutyczno - psychoedukacyjnych, których efektem jest m.in. istotne obniżenie nasilenia objawów psychopatologicznych. Jednakże uczestnicy PRO, którzy wychowywali się w rodzinie alkoholowej odnoszą mniejsze korzyści z udziału w Programie, w porównaniu do pozostałych uczestników. Podgrupa uczestników PRO, którzy byli DDA miała istotnie wyższy poziom fobii po zakończeniu PRO w porównaniu do podgrupy uczestników PRO, którzy nie byli DDA i różnica ta była statystycznie istotna na poziomie istotności p<0,05. Z kolei pól roku po ukończeniu PRO, podgrupa uczestników będących DDA miała istotnie wyższy poziom wrogości, w porównaniu z podgrupa osób nie będących DDA. Różnice te wydają się tym bardziej istotne, ze wszyscy uczestnicy PRO przeszli terapie odwykowa bądź terapie współuzależnienia i następnie uczestniczyli w efektywnym, zaawansowanym programie terapeutycznym, jakim jest PRO uzyskując w zakresie nasilenia objawów psychopatologicznych wyniki porównywalne, a niekiedy nawet lepsze od pracowników lecznictwa odwykowego [5]. Utrzymywanie się zatem wśród nich różnic miedzy podgrupa dorosłych dzieci alkoholików a podgrupa osób nie będących DDA wskazywałoby, ze posiadanie rodzica alkoholika może być bardzo silnym czynnikiem wpływającym na jakość funkcjonowania psychologicznego w dorosłym życiu.



    Autor jest psychologiem i psychoterapeutą. Zajmuje się psychoterapią nerwic, depresji, zaburzeń odżywiania, uzależnień, współuzależnienia i DDA. Prowadzi praktykę prywatną.

    Artykuł opublikowano w miesięczniku "Świat Problemów" nr 10/1997



Bibliografia


  1. Golińska L., Uczestnicy SPP w trakcie Studium i rok później. maszynopis.
  2. Charakterystyka kobiet współuzależnionych. Raport z badań. IPZiT, Warszawa 1997.
  3. Monitorowanie przebiegu i efektów terapii w sieci wiodących placówek lecznictwa odwykowego w Polsce. Portret pacjentów uzależnionych. Raport z badań. Warszawa 1996, IPZiT.
  4. Sierosławski J., Społeczno - demograficzne korelaty picia alkoholu w Polsce, [w:] Alkoholizm i Narkomania Nr 3(20)/1995.
  5. Włodawiec B., PRO - kolejny krok. Świat Problemów nr 9/1997.







Oceń artykuł:


Skomentuj artykuł
Zobacz komentarze do tego artykułu

Zobacz więcej komentarzy